poniedziałek, 22 sierpnia 2016

Wszystkim których kochałem



To po prostu niezwykła książka. Spisał ją Max Gallo na podstawie opowieści i nagrań Martina Gray’a. Co tu jest prawdą a co nie jest, co wypunktowane a co pominięte? Pióro ma to do siebie, że kreuje rzeczywistość, tańczy po papierze i tworzy własną historię. Człowieka przeciętnego może uczynić bohaterem podobnie jak tchórza a kogoś szlachetnego zupełnie pogrążyć. Zależy to od chwilowego nastroju autora.
            Jeśli nawet tylko część opowieści Martina Graya „Wszystkim, których kochałem” jest dosłowna to i tak wiele. „Jestem Żydem, jestem Polakiem”- to brzmi pięknie. Marcin Grajewski, (bo tak się nazywał) miał 14 lat, kiedy wybuchła wojna. Ojciec był udziałowcem fabryki rękawiczek i pończoch: ”Niekiedy szliśmy nad Wisłę, gdzie handlowali Żydzi w czarnych chałatach. Byli biedni. Tak naprawdę, to nie wiedziałem, że jesteśmy Żydami. Uznawaliśmy obie religie.”[1] 
 Przed wojną dobrze im się powodziło, ale o tym autor nie mówi nic, bo życie za murami getta przesłoniło wszystko. Był chłopcem. Handlował rękawiczkami, które potajemnie wyniósł z fabryki, by utrzymać rodzinę a potem handlował zbożem i chlebem. Stworzył siatkę przemytników. Bandytów, którzy go pobili tzw. szmalcowników zatrudnił, jako swoich ochroniarzy i każdego dnia wwoził do getta tramwajami podstawową żywność na całkiem sporą skalę. Opłacał motorniczych, policjantów i przeróżnych szpicli. Miał 16 lat. Mówi, że handel odbywał się wiele razy dziennie. Przystosował się do sytuacji jak mało kto- w miejscu przeznaczonym na powolny grób. Dostarczał matce i młodszym braciom, co tylko mógł  przez długi czas, ale i tak zginęli w obozie. Ojciec był powstańcem w getcie a wcześniej oficerem polskiej armii- we wrześniu 1939 roku. Ojciec także zginął. Został tylko on Marcin i babcia w USA. Bardzo często podkreśla, że pragnął odtworzyć swoją rodzinę w swoich własnych dzieciach, że tego oczekiwała od niego matka i ojciec. Umierała ze strachu o niego a jednocześnie wierzyła, że przeżyje, bo widziała jego niezwykłą zaradność, spryt i siłę życia. Był dumny z rodziny. U nas się mówi, że z rodziną wygląda się dobrze jedynie na zdjęciu a on marzy o wskrzeszeniu bliskich w swojej żonie, o odtworzeniu ich. To mnie uderzyło. Tam nie ma słowa Bóg. Jest jedynie Rodzina.
Dlaczego nie wywozi ich z getta, nie ukrywa gdzieś w Polsce? Czy ze względu na ojca?, Czy chcą być razem w piekle? Czy jeszcze nie wiedzą, co ich czeka? Martin mówi, że uciekł z Treblinki w wagonie z paczkami, że pracował w sonderkomando, że dusił dzieci, by nie zakopywano ich żywcem, nosił trupy, wyrywał im złote zęby, ale pisze o tym zbyt lekko. To wygląda jak opowieść kogoś innego.  Nie wierzę, bo czytałam obozowe opowiadania Borowskiego, bo znałam więźniarkę obozu.
Nie mam mu tego za złe. Czasami spotykam osoby porzucone przez własnych rodziców. Ich opowieści są koloryzowane, bo to pozwala zapomnieć o bólu, albo wstydzie.
Piękno tej książki polega na miłości. Martin dziękuje za każdą kromkę chleba, jaką otrzymał od wieśniaka, za każdy nocleg w stodole, za wskazanie drogi, za ubranie. Jest pełen wdzięczności za każdy ludzki odruch. Jego przyjacielem został bandyta o pseudonimie „Mokotów”, który go kiedyś na początku drogi obrabował i pobił. To do niego wraca w krańcowych sytuacjach.
Autor często mówi o granatowej, polskiej policji i mówi niechętnie, czemu się nie dziwię, ale prawie w ogóle nie mówi o policji żydowskiej, która w brutalny sposób zganiała ludzi na Umslagplatz, zganiała dzieci jak ptaki do rzeźni.  Tu dygresja. Nie mogę pojąć, dlaczego pół miliona ludzi dało się spędzić do zagrody wybudowanej własnymi rękami, dlaczego nikt nie kupował broni, dlaczego sprzedawali ich właśni rabini, podając dokładne dane o ich majątkach, dlaczego nie walczyli…?
O tym Martin także nie mówi. Opowiada o ojcu, który działa w ruchu oporu na terenie getta, który usiłuje coś zrobić, który jest wdzięczny synowi za utrzymanie żony, synów i prawdopodobnie samego siebie. Martin pisze, że wspierał także sierociniec Korczaka, ale tego nikt nie potwierdzi. Pisze o getcie, które umierało z głodu i o getcie, które miało teatr i restauracje dla wybranych, pisze o prostytutkach, które sprzedawały się jego ochroniarzom. Pisze, że kobietę można mieć za pół papierosa.
Co mnie uderzyło? Opowieść o latrynie, w której się chowa- w ludzkim gnoju. Załatwia się na niego Niemiec a on mówi, że to” tylko bestia, zwierzę, ale ja przeżyję” To książka, którą czytałam z zapartym tchem. Ominęłam zaledwie kilka stron. Zaczęłam tak jak zwykle od końca, potem fragment w środku a potem już od początku. Autor mnie pochłonął jak Sołżenicyn[2] bo tyle ciepła na kartach a akcja jak w James Bondzie. Marcin wydostaje się z getta kanałami i zostaje partyzantem AL. Wspomina Mieczysława Moczara, jako dowódcę, zna go osobiście. Tego samego, o którym historia mówi niepochlebnie: „ Z Mieciem wszystko zmieciem”, zostaje oficerem NKWD. W wieku dwudziestu lat, ma najwyższe, radzieckie odznaczenia na klapie. Jego znajomość niemieckiego i polskiego jest wykorzystana podczas wojny w wywiadzie. Pisze, że na Lubelszczyźnie tropił bandytów z NSZ, którzy wydawali Niemcom jego współbraci za 5 kilo cukru albo dla przyjemności. Jednak nam ta organizacja źle się kojarzy i jego postać staje się kontrowersyjna. On sam, choć był kapitanem NKWD w Berlinie i miał wszelkie względy i wpływy czuje się źle podczas przesłuchiwania młodocianych Niemców i w obliczu nieszczęść, jakie widzi na niemieckich ulicach  jego pragnienie zemsty zanika. Chce być wolny. Nie pragnie służyć Stalinowi. W 1946 roku przechodzi na zachodnią stronę Berlina i nawiązuje kontakt z babcią w USA. W Ameryce zdobywa majątek z zawrotną szybkością. Najpierw sprzedaje chustki i szaliki na Bronxie, zostaje kelnerem w bogatych hotelach, by poszerzyć zbyt a potem, gdy widzi, że za dwie antyczne filiżanki można dostać 500 dolarów postanawia je sprzedawać na szeroką skalę. Zostaje handlarzem antyków pomiędzy Europą a USA. Nawiązuje kontakt z fabryką porcelany w Niemczech i odtąd produkuje te „antyki” masowo. Zaiste- niezły numer, ale ma niespożytą energię:  „Sprzedawanie dawało mi radość sukcesu”
Kiedy ma majątek, szuka żony, pragnie założyć dom. Któregoś dnia spotyka ładną, roześmianą dziewczynę. Nazywa się Dina. Od tej chwili powieść jest jeszcze piękniejsza. Nigdzie nie czytałam tak pięknych słów o miłości do żony. Zaiste opowieść to niezwykła. Osiedlają się w południowej Francji- w Tanneron. Kupują posiadłość wśród lasów na wzgórzach, z widokiem na morze. Żywią się jedynie owocami i warzywami. Nie chcą zabijać. To wpływ Diny. Mają wielki ogród, w którym pracują oboje. Kolejno przychodzą na świat ich dzieci. Nicole, Zuzanna, Karol i Ryszard. Drugi, trzeci i czwarty poród odbiera sam Martin- w domu, nawet bez asysty akuszerki. Dina ufa mu całkowicie. Co więcej, w czwartym porodzie uczestniczą także dzieci. Najstarsza Nicole przecina pępowinę braciszka. Są lubiani przez miejscowych, są dla nich egzotycznymi Amerykanami, którzy nie jadali mięsa, soli, słodyczy ani tłuszczów. Nie uznawali szczepień, leków i lekarzy. Dina pragnęła oczyszczenia po wojnie dla siebie,  męża i dzieci a on poddał się temu z ufnością.  Spełniły się marzenia i pragnienia Martina. W jego dzieciach odrodziła się jego rodzina, jego wszyscy zmarli: „ Całowałem i pieściłem jej brzuch: tam było już życie”, „ Szczęście promieniowało od ognia na kominku, gdzie w rozżarzonym popiele piekły się kartofle jak niegdyś w polskiej puszczy. I jeszcze muzyka i Nicole obejmująca mnie ufnie za szyję, gdy zanosiłem ją do łóżka, na wpół śpiącą i wreszcie chłodna noc, w której nasze ciała odradzały się dla siebie”[…] 
„ Kryłem się w jej ramionach a ona w moich, byłem jej ojcem, ona moją matką, byliśmy rodzeństwem, jej głowa była stworzona , by spoczywać na moim ramieniu, a całe jej ciało stworzono dla mojego”3
To przypomina Pieśń nad pieśniami. W żadnej książce nie spotkałam dotąd lepszego i bardziej lapidarnego określenia, czym mają być dla siebie mężczyzna i kobieta. Prawdziwa miłość- jeśli istnieje -to właśnie tak. Przysięga nie jest konieczna ani ślub. Nie przysięgamy, że będziemy kochać swoje dzieci, bo miłość tego nie potrzebuje.
„ Dina była przy mnie: widziałem ją, słyszałem, pieściłem, kochałem. Była moim ukojeniem[3]
A jednak to wymarzone szczęście, zastało mu odebrane. Cała jego rodzina spłonęła w nagłym pożarze lasu, kiedy uciekali przed płomieniami samochodem. Żona  i czworo dzieci.  Nie mieli szans w otaczającym ogniu. On został w posiadłości i pojechał motorem, by pomóc sąsiadowi. Był poparzony, ale przeżył jak Hiob, któremu po raz drugi odebrano wszystko.  Czy Martin podświadomie wybrał miejsce zagrożone pożarem, jak wspomnienie o getcie? Nie wiem. Stracił to, co było celem jego życia: odbudowanie swojej matki, swojego ojca, braci - w swoich dzieciach.
„ Nie odebrałem sobie życia. Czuwano nade mną. Kto mi zwróci Ich życie? Kto zwróci mi życie? Dlaczego dwa razy moi najbliżsi?[..]
Nie zabiłem się. Mówię, jem, poruszam się.  Czy nie spłaciłem daniny należnej ludziom i losowi? Dlaczego? Mówię, opowiadam o swoim życiu, by zrozumieć ten łańcuch szaleństw, przypadków i nieszczęść, które mnie zmiażdżyły. […]  Nauczyłem się znosić ból, Ale oni? Nie wiedzieli nic o życiu, matka wydała ich na świat w moje dłonie. Szedłem za nimi krok w krok, widziałem jak rosną ci prawdziwi mężczyźni, te piękne kobiety- zabite nim zdążyły żyć. Moi najdrożsi. Widziałem jak rozkwitała Dina. O to wszystko walczyłem, po to przeżyłem wieki barbarzyństwa i znów wołam: Zegnajcie najdrożsi!”[4]




[1] Wszystkim których kochałem, Martin Gray, Wydawnictwo Łódzkie 1990r, s. 11
[2] Aleksander Sołżenicyn- Odział chorych na raka
[3] Wszystkim których kochałem, Martin Gray, Wyd. Łódzkie 1990r. s 291
[4] Tamże s.311

poniedziałek, 15 sierpnia 2016

Szczupła szatynka w SPA



Szczupła szatynka w SPA poddaje się masażowi. Biały szlafrok frotte wisi na wieszaku. W półmroku delikatna melodia. Woskowe świece pachną miodem. Dłonie i stopy po pillingu aksamitne w dotyku. Pastelowe paznokcie połyskują w płomykach. Jest podekscytowana i wesoła jak zawsze przed jego przyjazdem. Jutro się spotkają, wykradną szczęściu noc a może nawet dwie, o jakich mąż i żona mogą tylko pomarzyć. Ona nie wiedziała, że można tak się kochać a potem spalać w namiętności przez długie dni, tygodnie, miesiące i lata. I on też nie wiedział, że można tęsknić całymi latami i ciągle do niej wracać. Żadne z nich nie potrafi zostawić swego domu z kochającą żoną, z kochającym mężem, z dziećmi, które idą do szkoły, które wieszają ozdoby na choince i patrzą w oczy z zaufaniem. Nie potrafią ich zawieść. Zapadają w codzienność z praniem, suszeniem, szorowaniem, układaniem garnków w zmywarce, wycieczkami do ZOO, dalekich i bliskich krajów, naprawami rowerów, spłatami długów i rozwojem firmy.

- Jak możesz  tak żyć ?

- Nie mogę jej zostawić… Jest dobrą żoną i matką. To byłby dla niej cios, prawdziwy koniec świata, a zresztą powiedziałbym, gdyby Julia zrobiła to samo. Ale ona czuje się odpowiedzialna, zawsze się kimś opiekuje, dziećmi, mężem, znajomymi… mówiłem jej tyle razy…, prosiłem, tłumaczyłem, że my też mamy prawo do swojego życia, że coś się nam należy, ale ona tego nie zrobi. Nigdy mu nie powie. Już dawno w to zwątpiłem. Myślałem, że zapomnę, ale nie potrafię.

- Jak możesz  tak żyć ?

- Jestem mu potrzebna, to dobry człowiek i bardzo się stara. Czasami jestem wściekła, że mu nie wychodzi, że to ja ciągnę wóz, ale potem przechodzi mi. On mnie bardzo kocha. Załamałby się, gdybym odeszła. Nie mogę tego zrobić. Nie sprawię mu bólu.

- A tamten?

- Początkowo był tylko marzeniem, moim ideałem. Zasypiałam z myślą o nim. To mnie wspierało w trudnych chwilach. Ani razu nie powiedziałam o problemach w firmie, nie chciałam zakłócać naszych rzadkich spotkań finansami. Radziłam sobie sama albo nie radziłam… Dopiero po pięciu latach poszłam z nim do łóżka. Piliśmy dużo szampana, byłam skrępowana, powiedziałam mu, że jestem aseksualna, żeby niczego nie oczekiwał… przegadaliśmy całą noc a nad ranem on mnie przytulił tak mocno, jakby się bał, że mnie straci. Nie mogłam złapać tchu.

- Dlaczego się nie rozwiedziesz?

-Myślę o tym. Córka już prawie dorosła… prawie. Syn też. Żona? Opiekuję się nią. Kiedyś ją kochałem. Chyba tak. Sam nie wiem. Potem urodziły się dzieci i pochłonęły nas na amen. Dałem im wszystko, co mogłem, Barbie nie Barbie, rowery, książki, skutery, wyjazdy nad morze, zbieranie grzybów. Było nam dobrze. Każdą wolną chwilę spędzałem w domu, choć często wyjeżdżałem. Żona nie pracowała. Miałem krótki epizod, gdy na targach wystawiałem maszyny krawieckie i właśnie wtedy spotkałem Julię. Co za imię! Wyglądała jak nastolatka. Myślałem, że założyła tę firmę zaraz po maturze a ona była matką dwójki dzieci… I ten jej śmiech ni z tego ni z owego. Jest młodsza o dziesięć lat a ja myślałem, że dwadzieścia. Bardzo mi imponowała. Sprzedałem jej maszyny z dużym upustem. Zaprosiłem na kolację i nie mogłem się nagadać... Potem przyjechałem na serwis, choć mogłem wysłać pracownika. Chciałem ją zobaczyć. Dodawała mi energii. Po wyjeździe miałem pełno pomysłów. Rzuciłem firmę i wróciłem do projektowania. To dzięki niej mogłem tworzyć projekty, o jakich marzyłem dużo wcześniej. To ona mnie inspirowała. Dopiero po pięciu latach zostaliśmy kochankami. Od tego czasu minęło prawie szesnaście.

- I co będzie dalej?

- Nie wiem. Nie wiedziałam, co to namiętność, nie wiedziałam, że można się kochać sześć razy w ciągu nocy, nie miałam pojęcia. Ja, dla której seks mógł nie istnieć - oszalałam po spotkaniach z nim. Nie od razu. Dopiero po kilku latach stałam się swobodna. Przecież nie jestem najpiękniejsza. Znam siebie i widzę inne kobiety, ale on patrzy na mnie tak… ten mój brzydal…, i jego głos… mogę go słuchać godzinami. Próbowałam się uwolnić i nie potrafię. Nie przychodziłam na spotkania, cierpiałam, wyłam po nocy w poduszkę bez głosu, ale nie dał mi spokoju. Ciągle wracał. Gdyby, chociaż pisał czasami, byłoby mi łatwiej, ale on nie lubi pisać. Jego maile jak telegramy. Ale za to, gdy już jest … nic się nie liczy. Tylko ja. I kocham go i nienawidzę. To mnie spala. Teraz jestem w skowronkach, bo jutro go zobaczę, ale później przez tydzień nie mogę się pozbierać. I tak jest od szesnastu lat. Marzę sobie po cichu, że może na starość będziemy razem, że może wtedy to będzie możliwe, że zamieszkamy w domku w górach i jak dwa dziadki będziemy spacerować z laseczką po ścieżkach. To moje marzenie.



-A jeśli ktoś jej powie…?

- Spotykamy się rzadko, daleko od domu. Czasami wyjeżdżam, bo tego wymaga praca. Tak było zawsze. Jestem architektem. Ostatnio przez pół roku byłem w Afryce. To, że ona lubi dom jest błogosławieństwem dla dzieci. Nie marzy o karierze. Nie jest jej potrzebna, czasami maluje, zmienia meble, robi konfitury i nalewki, którymi wszyscy się zachwycają. Kto jej powie? Ty? Tylko ty o tym wiesz. Wszyscy uważają, że jestem wiernym mężem, no prawie wiernym, bo kilka razy spałem z naszą koleżanką, z którą każdy spał. To piękna kobieta i nic sobie z tego nie robi, ma to gdzieś, ale kiedy trzeba pracować w zespole  zasuwa jak facet. Więc kto ma jej powiedzieć, skoro nikt nie jest wierny. Tylko ja jestem za takiego uważany i właśnie to mi przeszkadza. O Julii nie mogę powiedzieć, bo to nie jest skok w bok. I w ogóle co to za nazwa skok w bok? Okropna. Szaleję za nią i to się nie zmienia od tylu lat. Ale żona po tych wszystkich latach jest jak siostra. Po co ją ranić? Tak masz rację to jest oszustwo i ona by tego nie chciała… W Afryce mógłbym mieć oficjalnie dwie żony i dwa domy. Nie śmiej się, w tym wypadku islam bardzo by się przydał, tylko w tym.

- Dlaczego właśnie on?

Bo jest najmilszy na świecie, bo dał mi coś. Nie umiem tego nazwać. Gdybym spotkała go wcześniej, byłby tylko on.

- Dlaczego wyszłaś za Wojtka?

- To była wpadka, byłam w ciąży. Nie mogłabym zabić dziecka, to nie wchodziło w grę, więc wyszłam za mąż bez miłości. Teraz to wiem. Dowiedziałam się zbyt późno, że to naprawdę istnieje. Wcześniej nie rozumiałam, co to znaczy szaleć za facetem. Jednak to nie jest powód, żeby rujnować Wojtkowi życie. Jest na to za delikatny. Niektórych ludzi prawda może zabić.


- A gdyby twoja żona znalazła innego…?

- Nie widzę, żeby miała ochotę… to kura domowa, ma tu swoje królestwo. Ona o naszej koleżance nie powie inaczej jak kurwa i nie lubi jej. Kiedy wróciłem z Afryki, ona tam została i jej mąż też. Podpisali następny kontrakt na pięć lat. Jej mąż sika za nią po piętach, gryzie dywanik, gdy ona daje  w windzie, ale nie odchodzi. Po ostatniej zdradzie odciął sobie łeb i wystawił korpus w Internecie, goły jak święty turecki z kwiatkiem do kolan. Na plecach owłosiony jak małpa a na dupie tatuaż. Po  tatuażu go poznali.  A on nic - to żonie na złość, żeby była zazdrosna, żeby się winda nie psuła… Byłem w ich domu. Nie za duży, ładnie urządzony, skórzane kanapy, aneks kuchenny, służąca… jej portret wisi na ścianie. Blondynka z długimi włosami i ustami BB. Jest w jej twarzy coś wulgarnego, właściwie w ustach a on mówi, że jego to kręci, że to najpiękniejsze usta na świecie, że nie wyobraża sobie śniadania bez żony w szlafroku, że uwielbia jej obecność na skórzanej kanapie, gdy przegląda tygodniki z modą, że uwielbia jej pogardliwie wydęte usta i obojętność i śmiech. Kiedy idziemy do nich na jakieś spotkanie on poklepuje ją po tyłku i jest w tym czułość i jest wniebowzięty, gdy spojrzy na niego a przecież pieprzy się na lewo i prawo jak erotoman. To dopiero małżeństwo. I co ty na to? Nie, nie mają dzieci. Najpierw nie mieli czasu ani ochoty a teraz ona chyba nie może ich mieć. Nie wiem czemu, ale w przeciwieństwie do żony lubię ich dom. Jest bardzo dobrze zaprojektowany. Bardzo wygodny a kanapy takie, że nie chce się wstawać. On nie wie, że byłem jej kochankiem, krótkim epizodem- chyba najkrótszym i było mi przykro, że aż tak krótkim, bo natknąłem się na następnego, kiedy męża nie było kilka dni. Nawet bardzo przykro. Nie miałem ochoty na powtórkę. To nie dla mnie. Jednak kiedy oboje się śmieją, kiedy firanki falują w oknie jest w tym domu coś niezwykłego, sam nie wiem. Oni się kochają w jakiś niepojęty sposób, jakby ich ciała były jedynie chwilowym przebraniem. Nie pojmuję tego.


-

Koguciny i Senegal

Trzeciego listopada ubiegłego  roku, kiedy odbywały się dziesiąte z kolei-  sławne "Koguciny" w  nie mniej sławnej "Kuźni sm...